1) Konumu ve Kısa Tanıtım 2) Doğumu, Menşei ve Nisbeti 3) Şemâili ve Hususiyetleri 4) Abdulhâlık Gucdüvânî’ye İntisabı 5) Medrese Hocasıyla Yaşanan Hadise 6) Hizmet Yılları ve İrşad Yetkisi 7) Şahsiyeti ve Sünnet Vurgusu 8) Varidât Nisbeti ve Halefine Teslim 9) Vefatı 10) Dipnotlar ve Kaynakça

Bilgi: Halka

Tarîkat-ı Nakşîbendiyye-i Aliyye’nin Silsile-i Sâdâtı içinde on birinci halka olarak anılan Mevlânâ Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû), menâkıbnâmelerde “sünnet-i nebeviyyeyi ihyâ eden, bidatlere karşı dirilik gösteren” bir mürşid sûretiyle takdim edilir.[8] Kaynaklar, onun yaşadığı çağda irşad halkasının genişlediğini; ilim, zühd ve mücâhede ile temayüz ettiğini özellikle vurgular.[5]

Bilgi: Doğum

Rivayetlere göre Mevlânâ Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû), hicrî 560 (m. 1165) yılında Buhara civarında bulunan köylerden Rîveger (Rîvger)’de dünyaya gelmiştir.[1] Nisbesini de bu beldeden alır.

Kaynaklarda ayrıca, Abdulhâlık Gucdüvânî (Kuddise Sirruhû)’den gelen “varidât nisbeti”nin, Mevlânâ Arif Rîvegerî üzerinden Mevlânâ Mahmud İncir Fağnevî (Kuddise Sirruhû)’ye ulaştırıldığı ifade edilir.[4]

Bilgi: Şemâil

Şemâiline dair rivayetlerde; teninin “çiçek rengi” diye anılan, kırmızıya çalan beyaz bir tonda olduğu, yüzünün ay gibi parlak bulunduğu, üzerinde misk-ü amber kokuları hissedildiği; orta boylu, iri gözlü, ince kaşlı olduğu zikredilir.[2]

Ayrıca “Türk meşâyıhının büyüklerinden” sayıldığı; ilim ve hilm yanında zühd, takvâ, riyazet, mücâhede ve ibadette yüksek derecelere ulaştığı ifade edilmiştir.[3][5]

Bilgi: İntisab

Küçük yaşta medrese öğrenimine başladığı, kısa zamanda çeşitli ilimleri elde ettiği; ilim yolculuğu devam ederken Silsile-i Meşâyıh’ın onuncu halkası olan Abdulhâlık Gucdüvânî (Kuddise Sirruhû) hazretlerini tanıdığı anlatılır.[6]

Meşhur rivayete göre Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû), bir gün çarşıda şeyhiyle karşılaşır; elindeki torbaları taşıyarak evine kadar refakat etmek ister. Bu hizmete izin verilince, eve kadar birlikte yürürler. Eve varınca Hâce Abdulhâlık Gucdüvânî (Kuddise Sirruhû) onu yemeğe davet eder ve “bir saat sonra gel” buyurur. Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû) de gönlünde doğan muhabbetle belirlenen vakitte tekrar gelir; iltifat görerek “evlatlığa kabul” edildiği ve gönlünde manevî ilimlere karşı iştiyakın arttığı rivayet edilir.[6]

Bilgi: Menkıbe

Menkıbeler, Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû)’nin şeyhinin sohbetine devam arzusunun medresedeki hocası tarafından engellenmek istendiğini anlatır. Hocasının tasavvuf erbabını yermesi, onu vazgeçirmeye çalışması; ancak bu sözlerin Arif Rîvegerî’nin muhabbetini azaltmadığı aktarılır.[6]

Rivayetin devamında Arif Rîvegerî’nin bir gece rüyasında, kendisini engelleyen hocasını haram bir işle meşgul görmesi; ertesi gün hocası aynı şekilde engellemeye devam edince bu rüyayı yüzüne söylemesi anlatılır. Sonuçta hocanın hayrete düşüp sûfiyyenin mertebesini yakînen idrak ettiği, sonra Abdulhâlık Gucdüvânî’nin huzuruna vararak inâbe aldığı ve ihlaslı müridlerden olduğu nakledilir.[6]

Not: Bu bölüm, kaynaklarda “ibret ve ders” üslubuyla anlatılan menkıbevî bir aktarım olup, tarihî olayların belgelendirilmesi mahiyetinde değil; tasavvufî terbiyenin manevî derslerini öne çıkaran bir rivayet olarak okunmalıdır.[6]

Bilgi: İrşad

Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû)’nin, şeyhi Abdulhâlık Gucdüvânî’nin dergâhında uzun yıllar hizmet ettiği, bu hizmetin neticesinde kendisine irşad yetkisi verildiği aktarılır.[8] İrşad izni sonrasında, çeşitli beldelerden insanların Rîveger’e gelerek onu ziyaret etmeye başladığı rivayet edilir.[8]

Bilgi: Edep

Kaynaklarda Mevlânâ Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû)’nin yumuşak huylu olduğu, kimsenin kalbini kırmamaya özen gösterdiği; şer’î emirleri titizlikle yerine getirip yasaklardan şiddetle sakındığı vurgulanır.[5] Sünnete ittibayı “büyük ganimet” bilmesi, Nakşî çizgide “istikamet” hassasiyetinin özeti gibi sunulur.[7]

Nakşî yolunda iki vurgu: Bazı metinlerde, Nakşibendiyye-i Aliyye’de sünnete ittiba ve teveccüh iki temel unsur olarak öne çıkarılır.[7]

Bilgi: Emanet

Silsile anlatımlarında, Abdulhâlık Gucdüvânî’den gelen manevî nisbetin Arif Rîvegerî üzerinden Mahmud İncir Fağnevî’ye intikal ettiği ifade edilir.[4] Bu aktarım, “emanetin elden ele, hâlden hâle” yürüyen irşad çizgisinin bir halkası olarak ele alınır.

Bilgi: İrtihal

Mevlânâ Arif Rîvegerî (Kuddise Sirruhû)’nin hicrî 649 yılında vefat ettiği kaydedilir.[8]

Bu vesileyle kaynaklarda, Allah’a ve Resûl’e itaat edenlerin, peygamberler, sıddıklar, şehitler ve sâlihlerle beraber olacağına işaret eden Nisâ Sûresi 4/69 ayeti zikredilir.[9]

Bilgi: Kaynak